ส่วนคำว่า “โวหาร” พจนานุกรม ฉบับ พ.ศ. ๒๕๒๕ ได้ให้บทนิยามไว้ดังนี้
“น. ชั้นเชิงหรือสำนวนแต่งหนังสือหรือพูดถ้อยคำที่เล่นเป็นสำบัดสำนวน.”
เช่นอย่ามาตีโวหาร เขาชอบเล่นโวหาร
การใช้โวหาร คือ การแสดงข้อความในทำนองต่าง ๆ
เพื่อให้ข้อความนั้นได้เนื้อความ หรือได้ใจความดี มีความหมายชัดเจน เหมาะสม น่าอ่าน
โวหาร มี ๕ ลักษณะ คือ
- บรรยายโวหาร หมายถึง โวหารที่ใช้ในการอธิบาย เล่าเรื่องราวเหตุการณ์ เพื่อให้ผู้อ่านได้รับความรู้ ความเข้าใจในเรื่องนั้น ๆ อย่างละเอียด แจ่มแจ้ง การเรียบเรียง และการใช้ถ้อยคำ จึงมักเลือกใช้ถ้อยคำที่สื่อความหมาย ตรงไปตรงมา กะทัดรัด ชัดเจน
- พรรณนาโวหาร คือ โวหารที่กล่าวถึงความงามของธรรมชาติ สถานที่ หรือ ความรู้สึกนึกคิดอย่างละเอียด เพื่อให้ผู้อ่านเกิดความซาบซึ้ง และเกิดอารมณ์ความรู้สึก คล้อยตาม โดยใช้ถ้อยคำที่มีความไพเราะ และความหมายที่ลึกซึ้ง น่าสนใจ ให้ผู้อ่าน ประทับใจ
- เทศนาโวหาร เป็นโวหารที่แสดงการสั่งสอน หรือชักจูงให้ผู้อ่านเห็นคล้อยตาม ชี้แนะคุณและโทษสิ่งที่ควรปฏิบัติ หรือแสดงทัศนะในข้อสังเกต ในการเขียนผู้เขียนต้องใช้ เหตุผลมาประกอบให้ผู้อ่านเกิดความเชื่อมั่น เกิดความรู้สึกด้วยตนเอง
- อุปมาโวหาร คือ การใช้โวหารเปรียบเทียบ ประกอบข้อความ เพื่อให้ผู้อ่าน เข้าใจชัดเจนยิ่งขึ้น ทำให้เข้าใจเรื่องราวได้แจ่มแจ้ง
- การใช้อุปมาโวหารนี้มีลักษณะการใช้หลายลักษณะ
- ก. เปรียบเทียบสิ่งที่เหมือนกันสองสิ่ง มักมีคำว่า เหมือน ดุจ คล้าย เปรียบอย่าง ดัง ฯลฯ เป็นตัวเชื่อมคำอุปมาอุปไมยให้สอดคล้องกัน (อุปไมย แปลว่า ที่กล่าวก่อน อุปมา แปลว่า ที่กล่าวเปรียบ) เช่น
ดีใจเหมือนได้แก้ว, เล่าปี่ดีใจเหมือนปลาได้น้ำ
- ข. เปรียบเทียบโดยการโยงความคิดจากสิ่งหนึ่งไปยังสิ่งหนึ่ง เป็นการเปรียบโดยนัย ต้องอาศัยการตีความประกอบ
ครูเหมือนเรือจ้าง, ชาวนาเป็นกระดูกสันหลังไทยทั้งชาติ
- ค. เปรียบเทียบโดยการซ้ำคำ
จะมารักเหากว่าผม จะมารักลมกว่าน้ำ จะมารักถ้ำกว่าเรือน
จะมารักเดือนยิ่งกว่าตะวัน
จะมารักตัวออกเฒ่ายิ่งกว่าตัวเองเล่า
- ง. เปรียบเทียบโดยการยกตัวอย่างประกอบ เช่น
พระราชา ๑ หญิง ๑ ไม้เลื้อย ๑ ย่อมรักผู้คนและสิ่งที่อยู่ใกล้
ๆ
- จ. เปรียบความขัดแย้งหรือเปรียบสิ่งที่อยู่ตรงกันข้าม คือ การนำสิ่งที่ตรงกันข้าม มาเปรียบกัน เช่นเปรียบน้ำกับไฟ ดินกับไฟ อิเหนากับจรกา รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อฉ. เปรียบเทียบโดยใช้ชื่อเทียบเคียง เช่น
ปากกามีอำนาจกว่าคมดาบ, จากเปลไปถึงหลุมฝังศพ
- 5. สาธกโวหาร คือ โวหารที่ยกตัวอย่างมาประกอบข้อความ เรื่องราวให้เข้าใจ แจ่มแจ้งยิ่งขึ้น อาจเป็นการกล่าวอ้างถึงเรื่องจริง นิทานที่เป็นที่รู้จักกันดีมาประกอบก็ได้ เช่น เมื่อจะกล่าวถึงการตามใจลูก จนเสียคน ก็จะนำนิทานเรื่องสอนลูกให้เป็นโจรมาประกอบ
สำนวนโวหาร
สำนวนโวหาร ในภาษาไทย เป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของไทย
สำนวนโวหารเหล่านี้มีนัยที่สั่งสอนอยู่อย่างละเมียด
ผู้เป็นเจ้าของภาษาหรือผู้ใช้ภาษามาอย่างถ่องแท้แล้วจึงจะเข้าใจความหมายของสำนวนโวหารเหล่านี้ได้
สำนวนโวหารเหล่านี้มักมีนัยเชิงสั่งสอนหรือเปรียบเปรยพฤติกรรมต่างๆ ให้เกิดแง่คิด
ทั้งนี้จะขอกล่าวถึงสำนวนบางสำนวนที่เปรียบเปรยถึงลักษณะของการพูดต่างๆ ดังนี้
ฆ้องปากแตก
- มีความหมายเปรียบเปรยผู้ที่ใช้ปากในทางที่ผิด กล่าวคือ ผู้ที่มักนำเรื่องที่ไม่ใช่เรื่องของตนไปโพนทะนา หรือนำความลับของคนอื่น เรื่องไม่ดีของคนอื่นไปพูดให้ผู้อื่นฟัง ทั้งนี้มีที่มาจากลักษณะของฆ้อง เครื่องดนตรีไทยชนิดหนึ่ง ซึ่งถ้าเป็นฆ้องดี สมบูรณ์แล้ว ย่อมให้เสียงที่กังวานทุ้มน่าฟัง แต่ขณะเดียวกันถ้าเป็นฆ้องปากแตกแล้ว เสียงย่อมฟังดูแปร่งประหลาดหู จึงนำลักษณะนี้ไปเปรียบเปรยผู้ที่มีพฤติกรรมการพูดไม่เหมาะสมดังกล่าว ว่าจริงแล้วไม่ใช่เรื่องที่ชวนฟังเท่าไรนัก เพราะมีแต่จะทำให้ระคายหูเท่านั้นเอง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น